germs
LARO SA REPITISYON AT DIPERENSYA: ANG PRE-PRODUKSYON,
ANG AKTWAL NA PRODUKSYON, at ANG POST-PRODUKSYON/ PROSESO NG PAGGAWA SA RADYO KALINAW, SALAMIN NG BUHAY
1. pre-produksyon/ang pagpaplano
a.ang pagbabasa, kasama ditto ang pag-aaral tungkol sa pagksa. sa ksaong ito, ang partikualr na tuon ay isyu ng lupiang ninuno at paghahanap ng kalinw sa Mindanao. dapat tingnana mabuti saan nagsimula at ma-ugat asaan nagsimula ang buhol-buhol at masalimuot na problemas a midnanao. hindi lamang ang digmaan ang tinitingnang problema sa Mindanao, kundi tinitingnana itong reuslta at peketo ng hidni pagkakaunawaan sa totoong isyung nakapaloob sa mas malaking problema ng kahirapan at pakikibaka para sa s lupaing ninuno. ang kawalan ng digmaan ay hidni nanganaghulugan ng kapayapaan, maaaring magkaroon ng ng panamantalang tigil putukan sa paggitan ng mag rebelde at miliatr, subalit hindi pa rin nalalapatan ng akmang sago tang mas integral na mga problema sa midnanao.
b.ang pag-aaral, hindi man nagging pusibleng lumubog sa mismong lupa ng midnnao, malawak naman at madami ang makukuha sa panitikan tungkol sa problema s amidnanao. kapwa banyaga at katutubo ang mayroon pagsuusri at sinulat tungkol sa oba-ibang aspeto ng Mindanao, ang mga problema, isyu, pusibleng solusyon, panukala, pangarap at mga panaginip. kumpleto tingen ko ang mga datos, spat nanag mapagbatayan ng mga drama para mapaghalawan. bagamat masasabi pa ring kulang, wala naman ding masasabing kumpletong akwant o sanysay tungkol sa midnanao.
c.ang story concepts, ditto nagsisismul anag tunay na trabaho. para sa magsususlat ng skrip. ito matatagpuan ang mag pusibilidad ng pagkuha art pagsipi batay sa malawak na dagat ng realdiad upang masaayso s aporma ng panitikan, sapartikualr ay skrip. dito, lilimitahan ng manunulat ang kabuang larawan ng realdiad sa isang snetral na problema kung saa sa laro ng mag salita at pagdadahilan o pagrarason, ay tatakbp at gugulong ang istorya upang humantong sa pinakamataas nap unto ng drama, ang resolusyon. kung saan, nasa bingit na ng katapusan ang istorya bilang part eng mas masaklaw na realdiad. unang-una, artupisyal ang pagsalok ng karansan na buo sa katotohanan ng mga aktwal na mga taosa sa drama, ang piangsisimulan ng drama ag konspeto. ang pinaka limitasyon at saklaw ng istorya.
d.ang sequence treatment, ito ang buto at balat ng drama. ditto matatagpuan ang pinakabalangkas ng mga aksyon gagawin ng mga tauhan. ditto matatagpuana ng mga snetral na mga tauhan o karakter na siyang gagalaw sa tulong ng snetral na problema at sa mga maliliit na mga kumpliaksyon nitong magtutulak sa istorya hanggang sa magkaroon ng resolusyon. ditto pa lamang ay kakayanin na ng manunulat na matapos ang istorya. may mga tauhan, may tagpuan at sentral na dilemma. pinaghahati-hati na ng manunulat ang istorya sa format ng rtadyo. nakahati itos a limang araw bilang mag segment. ang isang araw ay binubuo ng 5 segment at limang gap. ang bawat maliliit na mga gap ay kinakaialngang magtapos sa pambitin upang talagang subaybayan ng mga tagapakinig. habang ang huling segment para sa osang araw ay ang dapata pinakmasidhing part eng istorya na may kasunod pa o abang.
2.aktwal na produksyon/ang eksekusyon ng plano
a.ang pagsulat ng skrip, ang pagsusulat ng skrip ay paglalagay ng laman sa buito at laman na nagawa sa pagsulat ng sequence treatment batay sa naaprubahan na story concept. ang tinutukoy na laman sa buto at balat ng drama o skrip ay ang mag dialogo o palitan ng mag linya. ang mag tauhan ay hindi lamang nagsasalita nanag hindi nakakatulong sa pagtutulak sa kanila sa resolusyon ng sentral na problema. hidni kinakaialngan ng sobrang dami o sobrag konti ng mag linya. masasabing tama na ang linya kung wala nanag maaraing tanggalin o idagdag sa skrip o sa teksto. masasbing mahigpit na ang pagkakatahi ng drama kung mayroon isang linya o higt pa ay hind ina mabubuo ang istorya o di kaya naman ay malaki ang kinakailangan habulin o baguhin sa buong takbo ng istorya.
b/ang pag-edit ng skrip, pagkatapos maisulat ang skrip ayons a interpretsyon ng maununulat sa realdiad. ay dadaan muna ito sa head writer para tingnan, una kung gaano kalaayo o gaano kalapit sa raldiad ang interpretasyon ng relaid. bago pa man magsulat o may galawin sa skrip na naisulat na. buo na ang ideya kung ano ang dapat nasa skrip at ano ang dapat wala. pero binigyang ng pagakakaton ang manulalat upang maging manunulat. pero ang rabaho nghayon ng gehad writer ay tioayakin na lahat ng dapat sabihin ay nasabi nga sa drama. ikalawa, upang ayusina at linisin ang inetrepretasyon ng manuualt s arelsidad batay sa tiyak nanag sasabihin at hindi sasabihin sa proyekto. mahalagang bagay na gawin consistent sa realdiad ang mag datos, bagamat likhang sinnig ang drama ay kiankaialnagn nitong maging rpsonsable s apaggamit ng mag datos spagakat hindi lamang mag nakabasa ng datos ang magababsa at makakaalam kung wasto ba ang mag impormasyon na ginamit. sa malaking parte, mga kulang sa ipormasyon ang babahagihan ng karansan na sinult ng manunulat upang makipagugnayan at makikomunika ag mga tao, hindi para mailayo sila sa drama. kinakaialngan ding tiyakin liban sa kwastuhan ng datos, ay ang akamang haba o ikli ng drama upang kuamsya sa tiyak na haba ng drama at forum sa isang araw. ang isang araw ay binubuo ng 30 minuto, sakama ditto ang mag gaps, program id, obb at cbb. kung hahatiin, ang segment 1 ay ang obb, theme music at program id, pagakatapos ay gap1, kasunod ang segment 2 hanggang segment 4, drama na may 2 ding gap. at sa huling segment, segment 5, kasama ditto ang forum, cbb at theme music. kung kaya dapat mapagkasya ito at hidni lang matnatya na kakasya sa 30 minuto.
c.ang recording, pagkatapos ang dumaan sa pagsususuri aytapgtitiyak ng head writer, tsaka pa lamang irrekord ang drama. ngayon, papaasok naman ang interbensyon ng director at maging ang mga rtista na mismo o ang mga voice talents. may pagkakataon naman lumahok sa proseso ang director s apamamagitan ng pagbibigay ng mga dimension na wala pa gaano sa skrip. bagamat meron anang pangilanilan na mga direksyon para sa boses at anong tunog o musika ang gagamitin. mas may interbensyon na ngayon ang direktro, maarai nyang baguhin, pagpalitin at pagbaligtadbaligtarin batay sa lohika ng pagsasaayos ng mga emosyon ana kiankaialngan ng mag voice talents upang maisalarwan ang mag tauhan, ang tagpuan o setting at maginga ng unti-unting pagbibigay ng solusyons a sentral na problema ng drama. nagalalro ang director s amga pagkakahawig at pagkakaiba-iba ng emosyon an hinihingi ng drama. kinakaialngan palaging bago ang emosyonm, bagamat limitado ang maaaring baryasyon ng mag tubog at range ng mag emosyon ay magagawan ito ng paraan ng director sa pagsasaayos at pagsasalansan ng mga eksena batay sa bisyon nito at interpretasyons a skrip.
d.ang mga adlib, ngayon ditto papasok ang interbensyon ng mag mismong artista na gumaganap sa mga tauhan. kiankailangan nilang umawa ng consistent at kapani-paniwalang karaketr batay sa skrip. ang mag voice talent sa pamamagitan nga ng kanialnga mga bsoes ang magbibigay ng buhay sa drama, sa mga eksena at symepre sa mga tauhan mismo. kung kabisadong-kabsiado na nilaa ang karakter kayang kaya na nilang magsalita sa kanilang bsoeses batay sa tono na hinihingi ng skrip. bagamat wala mismo sa skrip, depdne sa pagkakauanwa at gagap nial sa tauhan na ginagampanan nila, maarai silang magdagdaga ng mag linya o magbago ng mga sasabihin ng kakter. nakabatay itos a raldiad at paano sasabihin ang abstarksyon sa mga totoong sitwayson. bagamat nakapendende nga ang drama sa abstraksyon ana hangos a interpretasyon at pagtingen ng skrip, may sarili kasing hinihingi na raldiad nag drama na maaaring hindi din naan matatagpuan sa drama. subalit, mayroon pa rin naman lugar ang paglalaro at eksperimentasyosn asa pagdadagdag o pagbabawas ng mga linya kahit wala sa skrip. nagagaw ang mag telnt itos a sapmamagitan ng mag adlib. bilang suporta sa kabuang drama, at magings a kabuang pagtingen ng diorektor, paao niyang gusto ieksekyut ang drama.
3.post-produksyon/ang paglilinis ng eksekusyon
a.ang spiels, may dalawnag silbi ang pagsususlat ng mga spiels: una, upangh mapreprara ang mga tagapakinig sa mga isyu na tatalakayin sa drama at ikalawa, upang amisakonteksto ang drama sa realdiad. ang drama ay isang naratibisasyon na nangagagling sa realdiad. isa itong abstraksyon ng realdiad na dumadaan sa pagsasaayos ng ng awtor o manunulat ayon sa mga kumbensyon ng pagsususlat ng drama sa radio. may partikualridad ang pagsusualt sa radio ng drama kaysa iba pang klase ng drama. pag-usapan natin ang unanag gamit ng spiels, para maprepara ang mag tagapakinig sa mapapakinggan nila. unanag-una, ang midyum ng radio ay hindi nanagangaialngan ng pagtali sa mga awdyens nito, di tuald ng telebisyon na komersyal lamang aaaring gumaw anag mga nanonood. nakapako sa telkebsiyon ang mga nanonood ditto, pero s aradyo hindi. ang mag nakikinig sa radio ay maaaring umawa ng iba pang mag bagay. dahil sa detalyeng ito, mas mahirap kunin ang atensyon ng nakikinig sa radio kaysa nanonood sa telebisyon.
b.ang editing, ito ang pinakamahalaga sa lahat. ito ang huling yugto ng proseso ng paggawa ng drama. ditto ay tatahiin ang lahat, mula sa orihinal na ideya, hanggang sa mga indeit at pagbabago sa skrip mula sa pagsususlat, pag-edit sa skrip at maging sa aktwal na recording nito. hindi maggiging tapos na produkto ang lahat ng ito nanag hindi dadaan sa editing. nilalagyan ng ilang strata ng mga tunog ang drama. may daklwang basic na riles na dindaanan ng tunog at dalwang kalseng partikualr na tunog na kainakaialnagn upang mabuo ang drama. kung tutuusin ang boses na nakalagay kadalasan sa unanag trak at ang sfx o mga sound effects sa ikalwang trak ay sapat na upang amsabing tapo sna ang drama. pero dahil sa kumpliaksyona t pag-unald ng teknolohiya at mag kagamitan ng pag-eedit, kahit ilang trak na ang pwede ngayon. yung pangtalong trak, kung nasaan dapat ang musika ay dati nanag pusible. pero sa gamit ng mga kumplikadong software sa pag-eedit ng tunog. pusible nang pagpatong-patungin ang katakot-takot at sankaterbang mag tunog, kahit nga sabysabay pa. kaya naman sa lahat, ito ang piankamatagal na proseso. higit pa sa recording at pagsususlat ng skrip. symepre, mahaba din naman ang preparasyon ng unanag dalwang nabanggit pero. mahirap mag-edit kaysa pagsususlat at skrip at pagrereod. bagamat, nakalatag na ang mag tuog bose st a musika, kainakaialangan pa ring sinupin at tiyakin kung akma ba an gag tunog na ginagamit o ang bagsak ng bsoes. o ang mag adlib. ditto na matitiyak ang pagkakahati-hati ng mag segment at durasyon ng oras sa pag-eeidt. kung kaya ang interbensyon nagyon ay wala na manunulat, sa head writer at lalu na sa mag vouice talent. bumabaliks a skesne anag director at ang pumapsok ngayon ang editor. ang editor ang isyang may repsonsiblidad na mamili ng mga tunog, samanatalang ang director ay kaianagng umalalay sa mga deisyson na gagawin ng editor na siyang aktwal na maglalapat ng tunog.ang laro dito ng editor, na iba sa laro na ginagawa ng director sa pagiiba-iba. ay ang alro ng pag-uulit-ulit. kiankaialangan magakroon ng tekstura at pagkakaiba ang drama, pero ang mag tunog na pipiliin at ilalapat ng editor ay kiankaialangan eksaksto sa dalwang bagay, una sa tiempo at iakalwa sa haba. mrami pang bagay, tulad ng tinis, tekstura, kwastuhan sa datus, pagging konsistents a ugar, lakas o hina. peor ang poinakamahalaga ay ang pagitityak ng editor na gaiwng pinakamalapt sa realdid ang mag tunog. ang lohiak ng pag-eedit ay hindi nalalayos a lohika ng pagsususlat, pag-eedit at pagdidirek ng drama. ang bawat isang inetrbenstyon ay hidni naglalayos a realdia, kundi inilalapit ito para maging mas kapani-paniwala ang drama. dahil sa ang tunog, bagamat kaya nanag gaiwn nagyon di kapanipaniwala at maari nanag gawin sa kompyuter lamang, sa mas malaking parte, kiankaialnagan magtunog totoo ang drama.
c.ang forum, dito papasok ang host at mga iniimbitahang mga feksperto sa isyu. ditto tatalakayin ang mag isyu na matatagpuan sa drama. mas malaliman na pagtalakay ito, mas konkreto kaysa drama. bagamat may sariling raldiad ang drama, ang forum ang siyang magsasakonteksto sa drama at mga isyu na tinatalakay nito.
x.ang produkto
konklusyon:
sa tunog, paggalaw at durasyon ng oras